Month of Nostalgia – Miesiąc Nostalgii i Wspomnień z Pewexu

English version is below in blue.

A więc mamy styczeń nowego roku. Styczeń to taki dziwny miesiąc – zazwyczaj brzydki, mokry, dni są nadal za krótkie… ale jest to także miesiąc optymistyczny, bo zaczyna się coś nowego.

Styczeń to dobry miesiąc do myślenia o przyszłości , a ja zdecydowałam pomyśleć o przeszłości. A specyficznie, pomyśleć o moich zabawkach z dzieciństwa i jak nadal są one dla mnie ważne.

Razem z Marsem zapraszam Was do nostalgicznej zabawkowej akcji styczniowej! Piszcie na swoich blogach Wasze opowieści o zabawkach, wspomnienia, oraz jaki mają na Was wpływ do dzisiaj. Będę wdzięczna, jeżeli uczestnicy podadzą mi linki do swoich wspomnień w komentarzach. Sugerujemy, aby każdy polski wpis zainspirowany naszym pomysłem nosił tytuł “Dzieciństwo z Pewexu”

Dla moich czytelników z innych krajów chciałabym opowiedzieć o dzieciństwie w Polsce w latach 70. i 80. Były to dziwne czasy, zupełnie inne niż na Zachodzie. Polska była wtedy komunistyczna i niewiele dzieci miało takie zabawki jakie chciało. Polskie fabryki produkowały oczywiście zabawki, ale nie były one wcale takie jak Barbie lub Lego ani inne zachodnie! Pamiętam w większości duże plastikowe lalki z okropnymi włosami, dużo misiów, mebelki dla lalek, drewniane klocki, no i oczywiście samochodziki i traktory.

Ale NAPRAWDE pożądane zabawki sprzedawane były w sklepach prawie niedostępnych dla zwykłych ludzi oraz dla ich portfeli – w Pewexie. Była to sieć sklepów specjalnie stworzona przez tymczasowy rząd, aby zachęcić Polaków do rozstawania się z obcą walutą. W tamtych czasach, mniej więcej w środku lat 80., obca waluta miała wielką wartość w Polsce. Na przykład – można było kupić nowiutkiego Fiata 126p za $400! Pamiętam nawet, jak Tata rozmawiał o tym w domu! Drugim powodem istnienia Pewexu było zachęcanie turystów do wydawania tam pieniędzy, a także robienie wrażenia, że w Polsce wszystko można kupić, jak gdziekolwiek indziej na Zachodzie. W rezultacie Polacy stali godzinami w kolejkach do luksusów takich jak kawa, pończochy, dobrej jakości kosmetyki, słodycze, dżinsy – a w Pewexie mogli to wszystko kupić od ręki – jeżeli było ich na to stać. Mój Tata pracował wtedy na dosyć wysokim stanowisku inżyniera w fabryce tworzyw sztucznych. Jego miesięczna pensja, według ówczesnych rat, wynosiła mniej więcej $18. Najtańsza Barbie w Pewexie kosztowała $5. Czy widać na tym przykładzie jakim wielkim poświęceniem było kupienie nawet jednej lalki Barbie?

W moim rodzinnym mieście, które było i jest małe, były trzy sklepy Pewexu – jeden z zabawkami, kosmetykami, różnymi drobnymi przedmiotami domowego użytku, oraz jedzeniem; drugi sklep ze sprzętem elektronicznym; trzeci z ubraniami. Pójście do Pewexu to było jak wyprawa na inną planetę. Pewex z zabawkami był niedaleko mojego domu, bardzo często dzieci z sąsiedztwa chodziły tam tylko POPATRZEĆ na zabawki. Sama chodziłam tam jak najczęściej, bez pytania rodziców lub dziadków o pozwolenie (nie pozwolili by!), stałam na zewnątrz przy wielkich oknach blisko zabawek i gapiłam się, gapiłam się intensywnie (dziwne, że nie wypaliłam dziury w szybie!), albo wchodziłam do środka żeby być trochę bliżej tych lalek. Zabawki nie były dostępne, stały za ladą, a panie sklepowe nie dawały ich dzieciom dotykać, chyba że przyszły naprawdę coś kupić. Asortyment w naszym Pewexie był bardzo mały, nie pamiętam żeby było tam więcej niż dwie Barbie, może dwie Fleurki, oraz kilka egzemplarzy ubranek. W większych miastach, na przykład w Warszawie, wybór był o wiele większy. Mam nadzieję, że uda mi się wystarczająco dobrze opisać to uczucie – stać naprzeciwko Barbie, z palącym “chcę, chcę, chcę” w duszy, a równocześnie wiedzieć, że to niemożliwe, że rodzice nie mogą mi kupić takiej prawdziwej Barbie lub Fleur. To uczucie, nie mogę go do dzisiaj zapomnieć, gdy myślę o tamtych czasach ono od razu wraca, takie trudne dla dziecka do pojęcia! W Polsce są całe generacje ludzi, dzisiaj w wieku pod trzydziestkę, lub już trzydziestolatki i starsi, którzy przeszli dokładnie to samo! Wiele dzieci w Polsce uważało się za szczęściarzy gdy dostały chociaż jedną Barbie, a te z wieloma Barbiami to była niezwykła rzadkość! Miałam koleżankę-sąsiadkę, troszkę starszą ode mnie, chyba miała ona dwie Barbie i jedną Fleur, jako jedyna w całym sąsiedztwie! W roku 1986 ja też miałam już dwie lalki Fleur i jedną Barbie. Do dzisiaj wydaje mi się, że miałam niesamowite szczęście!

Wielu moich znajomych właśnie dlatego kolekcjonuje dzisiaj lalki – aby zaspokoić to dziecinne chcenie, ugasić to palące pragnienie, a często – kupić tę jedną wymarzoną Barbie, którą kiedyś zobaczyli w Pewexie a nie mogli jej wtedy dostać, albo tę którą miała sąsiadka-szczęściara, albo ktoś kiedyś przyniósł do szkoły. Naturalnie, aby te tortury były jeszcze bardziej bolesne wszystkie lalki miały z tyłu pudełek fotki promocyjne, albo jakies katalożki… ukazujące jeszcze więcej rzeczy, które chcieliśmy mieć a nie mogliśmy! Och jaka wyrafinowana tortura!

W nastepny weekend napiszę o moich lalkach z dzieciństwa – dwóch Fleurkach, jednej Barbie, oraz o jednych jedynych klockach Lego, które dostałam na Gwiazdkę gdy miałam 10 lat. Do dzisiaj mam moje lalki, są w smutnym stanie, ale kocham je i zatrzymam je na zawsze. Mam nadzieję, że ten wpis zainspiruje moich polskich blogowych przyjaciół do napisania swoich własnych wspomnień z tamtych czasów, a moim czytelnikom z innych krajów pomoże zrozumieć jak bardzo wyjątkowe było posiadanie Barbie w tamtych czasach.

So here’s January of a brand new year. January is such a strange month – usually ugly, slushy, the days are still short… but it’s also a very optimistic month, because it’s a beginning of something new.

January is a good month to think about the future, but I’ve decided to start this year thinking about the past. More specifically, I think about my childhood toys and how important they still are to me.

Together with Mars, I’d like to invite you all to make January your toy nostalgia month! Please write your stories about the toys you played with, how you remember them, and how they still affect you today. I’d love for all participants to leave me links to their memories in the comments please.

For my English readers, I’d like to tell a story about what it was like to be a child in Poland in the 1970s and 1980s. It was a very special time, and completely different from anywhere in the West. Poland was communist, and very few children had the toys they truly wanted. Polish factories made toys of course, but they were not at all like Barbie or Lego or any other western toys! I remember mostly large plastic dolls with poor hair, lots of teddy bears, some doll furniture, lots of wooden blocks, and of course cars and trucks.

But the toys we all REALLY wanted were sold at stores beyond ordinary people’s reach and far beyond their salaries – at Peweks (pronounced Pevex). This was a chain of stores especially set up by the government, intended to encourage the Polish people to part with foreign currencies. At that time, around the early to mid-1980s, foreign money had enormous value in Poland. For example, you could buy a brand new Polish Fiat 126p car for 400USD! In fact, I remember my Dad talking about it at home! The other reason for Peweks’ existence was to encourage the tourists to spend their money there, and to give an impression that one could buy anything in Poland, just like elsewhere in the West. Consequently, while Polish people queued for hours for luxuries like coffee, pantyhose, good quality cosmetics, sweets, jeans, in Peweks they could just buy it out right – if they had the money, that is. My Dad at the time had quite a high position as an engineer at a plastics factory. His monthly salary, converted at the mid-80s rate, was about $18 US dollars. The cheapest Barbie doll in Peweks cost $5. Can you see now what an enormous sacrifice it would be to buy a single Barbie doll?

In my hometown, which wasn’t and still isn’t very big, there were 3 Peweks stores – one with toys, cosmetics, various household goods, and food, second one with electronics, and third one with clothes. Going to Peweks was like going to another planet. The Peweks with the toys and food was not far from where I lived, and very often the neighbourhood children would go there just to LOOK at the toys. I went there as often as I could, without telling my parents or grandparents (they wouldn’t have let me!), and I stood either outside the huge windows near the toys, pressing my nose to the glass and staring and staring (it’s a wonder I didn’t burn a hole in the glass!), or I went inside for a short while just to be closer to the dolls. The toys were kept out of reach, on shelves behind the counter, and the sales ladies didn’t let any children touch them, unless they had come to actually make a purchase. The selection in our Peweks was very small, I don’t remember seeing more than two Barbies at a time, or maybe two Fleurs, and a few clothing sets. In large cities, like Warsaw, the selection was much bigger. I hope I can adequately explain this feeling – standing in front of Barbies, with the burning “I want, I want, I want” ache inside, and at the same time knowing that it’s impossible, that my parents could never afford to buy me a real Barbie or Fleur. This feeling, it’s something that cannot be forgotten, when I think about those distant days I feel it so clearly, it was such a difficult thing to cope with, for a child! There are entire generations of people in Poland, now in their late 20s, and early to late 30s, and older, who all went through the same thing. Many children in Poland were lucky to get even one Barbie, and those with multiple Barbies were almost unheard of! I had a friend who lived upstairs, she was a little older than me, I think she had one Fleur and two Barbies, and she was the only one in our whole neighbourhood! By 1986 I was the luckiest girl in our neighbourhood too – I had two Fleurs and one Barbie. To this day I appreciate how very lucky I was!

So, this is why many people I know collect dolls today – to fulfill a childhood wish, to silence that ache inside, and very often – to buy that one Barbie they saw in Peweks and couldn’t have her at the time, or the one Barbie that their neighbour had, or the one Barbie someone brought to school one time. Of course, to make our torture even more acute, all of these dolls had promotional photos on the back of boxes, or came with little catalogues… showing even more things we wanted and couldn’t have! Oh the exquisite torture!

Next weekend I’m going to write about my childhood dolls – my two Fleurs, one Barbie, and the one single box of Lego I got for Christmas when I was 10 years old. I still have all the dolls today, they are in a very sad state, but I love them and will keep them forever. I hope this introduction will inspire my Polish friends to share their own memories of those times, and my other readers to understand just how special having a Barbie was in those days.